Wat als een leerling afhaakt?

We nemen je mee naar groep 7/8 van meester Gert-Jan. Samenwerken is in deze groep heel gewoon, maar verloopt niet altijd even soepel. Regelmatig laat Gert-Jan de leerlingen in de groep samenwerken, met name tijdens wereldoriëntatie waarbij hij de methode ‘Topondernemers’ gebruikt. Het valt hem op dat er echt verschil zit tussen de leerlingen in hoe goed ze met elkaar kunnen samenwerken.

Gert-Jan: ‘Ik zorg er steeds voor dat er goede combinaties ontstaan van leerlingen die al goed kunnen samenwerken met leerlingen die nog wel wat hulp kunnen gebruiken. Toch ben ik niet helemaal tevreden. Op deze manier maak ik vaak gebruik van dezelfde samenwerkingsgroepjes, maar ik wil eigenlijk dat iedereen met iedereen leert samenwerken.

Samenwerken als doel op zich

Gert-Jan besluit het roer om te gooien.

Hij gaat het samenwerken niet alleen meer inzetten als middel om tot een inhoudelijk resultaat te komen, maar hij gaat het samenwerken ook als doel op zich zien, een vaardigheid die alle leerlingen in bepaalde mate moeten aanleren.

Dit jaar heeft hij er voor gekozen om elke leerling met iedere andere leerling een keer te laten samenwerken: soms in tweetallen, maar ook het werken in 3- en 4-tallen komt regelmatig voor.

Gert-Jan: ‘Aan het begin van het jaar heb ik de leerlingen verteld dat ze gedurende het schooljaar met elke leerling een keer gaan samenwerken en dat ze hierop beoordeeld gaan worden. Als een samenwerking mislukt, dan zullen deze leerlingen op een ander moment in het jaar nog een keer samenwerken, net zo lang totdat er een samenwerking ontstaat waarbij de leerlingen tot een echt gezamenlijk resultaat komen. Ik merkte dat er meteen iets gebeurde in de groep. Een aantal leerlingen begon direct serieuzer en gemotiveerder aan hun samenwerking. Natuurlijk ging het niet op alle plekken goed. Naast een inhoudelijke begeleiding op het onderwerp, heb ik de leerlingen daarom ook begeleid bij het samenwerken. De reflectiekaartjes van ‘Speel samen open kaart’ hebben zowel mij als de leerlingen in dit proces goed geholpen’.

Gebruik van reflectiekaarten    

Gert-Jan heeft bij de begeleiding van het samenwerking regelmatig gebruik gemaakt van de reflectiekaarten. Eén manier was dat hij aan het begin van de samenwerking elk groepje een andere kaart meegaf. Tijdens de samenwerking werd deze reflectiekaart steeds een punt van aandacht. Bij de start van de samenwerking, kregen de leerlingen een kaart, hierover mochten ze 10 minuten met elkaar overleggen. ‘Hoe gaan we dat doen?’. Daarna vond er een korte terugkoppeling naar Gert-Jan plaats en vervolgens mochten de leerlingen aan de slag. Gedurende de hele samenwerkingsperiode, stond zo’n reflectiekaart centraal, hij gebruikte o.a. de kaarten  ‘een helpende hand…’ en ‘zoek de verschillen…’

Het viel Gert-Jan op dat een aantal leerlingen in staat was om met elke andere leerling uit de klas samen te werken, ook al kostte dat de ene keer meer inspanning dan de andere keer. Andere leerlingen lukten het maar niet om een constructieve samenwerking met een klasgenootje aan te gaan. Deze leerlingen maakten uiteindelijk de opdracht alleen af. Deze situatie was niet wenselijk en Gert-Jan besloot om hier een groepsgesprek over te houden.

Reflectiekaart ‘Ik haak af…’     

Gert-Jan: Ik merkte dat de leerlingen vaak de oorzaak van het mislukken van de  samenwerking buiten zichzelf zochten. Zo van ‘het ligt niet aan mij dat het samenwerken niet lukt, maar de ander is de boosdoener’. Aan het begin van het groepsgesprek konden we met elkaar al gauw vaststellen dat dat niet helemaal klopt, omdat het sommige leerlingen wel lukt om met iedereen samen te werken. Dat was de eerste eye opener voor de leerlingen in het gesprek. Aha, ik heb hier dus zelf ook een aandeel in….Ik besloot dat het kaartje ‘ik haak af’ perfect was om het groepsgesprek verder vorm te geven.

Tijdens het klassikale gesprek werd al gauw duidelijk dat leerlingen verschillende redenen hebben om niet meer mee te willen doen met de samenwerkingsactiviteit. Naast de opsomming die op het reflectiekaartje staat om leerlingen op gang te helpen, begon Gert-Jan aan een eigen inventarisatie met de leerlingen over de redenen die ze hadden om tijdens een samenwerking af te haken.

Nog een eyeopener  

Na de inventarisatie bleken er meerdere redenen te zijn die in zijn groep een rol speelde bij het afhaken, uiteenlopend van ‘de ander is steeds afgeleid en werkt niet voldoende mee’ en ‘ik ben niet tevreden over de kwaliteit die we leveren’ tot ‘ik ben het niet eens met de taakverdeling’. En dit was eigenlijk voor de hele groep eyeopener twee. Iedereen heeft een andere reden om af te haken. Wat voor mij geldt, is voor een ander helemaal niet zo belangrijk!

Tips bedenken

Na met elkaar de redenen tot afhaken te hebben vastgesteld, werd de volgende stap des te belangrijker. Gert-Jan bedacht om de groep als kracht in te zetten om tot eigen oplossingen te komen. Elke leerling haakt op een ander moment af en dus blijven op die momenten ook leerlingen wel actief samenwerken. Voor elke ‘afhaak reden’ bedacht de klas twee tips die leerlingen konden helpen om op dat moment toch te blijven samenwerken.

Help ik wil afhaken….wat kan ik doen.

De groep deed met veel energie mee! Iedereen kwam wel met een goed idee.

Is de ander snel afgeleid?

  1. Ga dan samen op een rustige plek zitten;
  2. Maak afspraken met elkaar over hoe je elkaar bij de les kunt houden, bv door elke 5 minuten even aan elkaar te vertellen waar je mee bezig bent.

Speelt iemand steeds de baas?

  1. Durf uit te spreken dat je daar last van hebt;
  2. Maak een goede taakverdeling en spreek af dat iedereen baas is over zijn eigen stukje.

Gert-Jan: ‘De zeven redenen hebben we op een groot gekleurd vel geschreven. En onder elke reden schreven we minstens twee tips om dit te voorkomen. Het vel kreeg een centrale rol tijdens het samenwerken, zowel aan het begin als aan het eind van de les. Door deze reflectie hebben de kinderen weer een kleine of grote stap gemaakt in hun samenwerkingsvaardigheid! Heel mooi om te zien!’

Via deze blog heb je een kijkje gekregen in de groep van Gert-Jan. Wil je ook met de kaart ‘ik haak af…’ aan de slag en ben je op zoek naar een coöperatieve werkvorm om deze in jouw groep in te zetten? Download dan de onderstaande link! Wellicht geeft hij je inspiratie. Veel plezier ermee.

Suzan Valstar

cooperatief reflectiemoment bij de kaart ‘ik haak af’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *